Divergent en convergent denken: waarom innovatieteams te vroeg beslissen
Divergent denken levert veel mogelijke antwoorden op; convergent denken kiest het beste. Beide zijn essentieel, maar ze kunnen niet tegelijk draaien. Wanneer een team ideeën bedenkt en ze meteen beoordeelt, wint convergent denken omdat het sneller is en veiliger voelt. Het resultaat: het eerste aanvaardbare idee wordt gekozen, en de betere komen nooit boven.
Psycholoog J.P. Guilford benoemde beide denkwijzen in de jaren 1950. Zeventig jaar later halen de meeste vergaderzalen ze nog altijd door elkaar.
Wat is het verschil tussen divergent en convergent denken?
- Divergent denken gaat breed. Veel antwoorden, geen oordeel, vreemde combinaties toegestaan. Zo vind je opties waarvan je niet wist dat ze bestonden.
- Convergent denken gaat smal. Logica, criteria, kritiek, keuze. Zo kom je van opties tot een beslissing.
Geen van beide is beter. Innovatie heeft ze allebei nodig, na elkaar.
Waarom convergeren innovatieteams te vroeg?
Omdat oordelen onze standaardstand is. In de jaren 1960 ontwikkelde George Land een creativiteitstest voor NASA, die hij later afnam bij 1.600 kinderen van vijf. Volgens Land en Jarman (1992) scoorde 98% op "geniaal" niveau voor divergent denken. Op tienjarige leeftijd was dat 30%, op vijftien 12%, en bij volwassenen 2%. Over de exacte cijfers wordt gediscussieerd, maar het patroon klopt met wat ik in elke workshop zie: volwassenen zijn getraind om te beoordelen, niet om te genereren.
Lands verklaring is het bruikbare deel. We leren divergent en convergent denken tegelijk. Draaien ze samen, dan haalt convergent denken het. Het is sneller, minder riskant, en het is wat de meeste organisaties belonen.
Voeg daar hiërarchie, een volle agenda en een sponsor die tegen vrijdag een antwoord wil aan toe, en je krijgt de typische brainstorm: tien minuten ideeën, veertig minuten "ja, maar".
Hoe scheid je beide in de praktijk?
- Kondig de modus aan. Zeg luidop: "De komende 30 minuten genereren we alleen." Klinkt banaal. Het verandert gedrag.
- Leg een aantal vast. Mik op vijftig ideeën, niet op vijf goede. Kwantiteit duwt het team voorbij het voor de hand liggende.
- Verbied evaluatiewoorden. Geen "maar", geen "dat hebben we al geprobeerd", geen "te duur". Parkeer bezwaren op een apart blad voor later.
- Convergeer met expliciete criteria. Beslis bij het omschakelen eerst hoe je zal oordelen: impact, haalbaarheid, fit met de cruciale factor. Kies dan.
- Herhaal per fase. Kaderen, ideeën genereren, ontwerpen en lanceren beginnen elk breed en eindigen smal. Elke fase heeft haar eigen ritme van divergeren en convergeren.
Wat kost te vroeg convergeren?
Het kost de opties die je nooit zag. En vaak meer dan dat: teams die vroeg convergeren, lossen het probleem op zoals het eerst beschreven werd, niet zoals het echt is. Zo eindigen organisaties met gepolijste oplossingen voor het verkeerde probleem.
Vragen die mensen stellen
Wie introduceerde divergent en convergent denken?
Psycholoog Joy Paul Guilford introduceerde de termen in zijn onderzoek naar intelligentie en creativiteit in de jaren 1950. Ze vormen nu de basis van de meeste ontwerpprocessen, ook van de double diamond.
Is het onderzoek van George Land betrouwbaar?
Het wordt vaak geciteerd en zelden volledig gepubliceerd, dus ga voorzichtig om met de percentages. Het onderliggende punt, dat school en werk ons trainen om te oordelen in plaats van te genereren, zie je elke dag in organisaties.
Kan één persoon beide denkwijzen hanteren?
Ja, alleen niet op hetzelfde moment. Iedereen kan divergent en convergent denken. De vaardigheid zit in bewust omschakelen, en een groep samen laten omschakelen.
Wil je dit ritme leren begeleiden in je eigen organisatie? Solo is individuele coaching voor innovatiemanagers, op je eigen vastgelopen case. Benieuwd hoe je organisatie scoort? Doe de EPIC-scan.
Jan Van Caneghem is designer en docent aan de Arteveldehogeschool, en auteur van The book that helps you become the EPIC designer of our tomorrows (2022). Met WAAI Design helpt hij innovatiemanagers en hun sponsors in België en Nederland om innovatiecases beslist te krijgen. Deze field note bouwt voort op hoofdstuk 1 van dat boek.
Bronnen: Van Caneghem, J. (2022). The book that helps you become the EPIC designer of our tomorrows. ASP Editions. Land, G. & Jarman, B. (1992). Breakpoint and Beyond. HarperBusiness. Guilford, J.P. (1956). The structure of intellect. Psychological Bulletin, 53(4).
ZIT JOUW CASE OOK ZO VAST?
Ontdek met de gratis EPIC-scan waar je organisatie vastloopt: twaalf vragen, vier minuten, een persoonlijk rapport. Of sla de scan over en praat met Jan over je case.