Hoe kader je een innovatieprobleem? Een praktische gids
Een innovatieprobleem kaderen betekent de echte nood achter de vraag vinden en die omzetten in één heldere ontwerpvraag, meestal geformuleerd als "Hoe kunnen we...?". Je doet dat door het probleem te onderzoeken vanuit het perspectief van elke betrokkene, door te vragen waarom tot je de cruciale factor raakt, en door aannames weg te strepen. Een goed kader maakt de rest van het proces sneller. Een slecht kader maakt het zinloos.
De meeste innovatiebriefings zijn vermomde oplossingen. "We hebben een app nodig." "We hebben een platform nodig voor X." Kaderen is de discipline om een stap terug te zetten voor je erin springt.
Wat betekent kaderen in design thinking?
Kaderen is de eerste fase van design thinking. Daar beslis je welk probleem je oplost, voor wie, en waarom het ertoe doet. Ze eindigt met één ontwerpvraag waar het hele team, en de sponsor, achter staat. Alles wat volgt, ideeën, prototypes, lancering, is maar zo goed als die vraag.
Hoe kader je een innovatieprobleem, stap voor stap?
- Noteer de vraag zoals ze gesteld werd. Letterlijk. Dat is je vertrekpunt, niet je probleem.
- Vraag vijf keer waarom. De techniek komt van Sakichi Toyoda en het Toyota-productiesysteem. "We hebben een app nodig." Waarom? "Klanten bellen te vaak." Waarom? "Ze weten niet hoe ver hun bestelling staat." Waarom? Ga door tot je bij een nood komt, niet bij een oplossing.
- Kijk vanuit elke hoek. Praat met de klant, maar ook met de mensen die de dienst zullen leveren, met IT, met financiën, met wie nee zal zeggen. Elk perspectief toont beperkingen en kansen die de andere missen.
- Scheid dominante ideeën van cruciale factoren. Lijst elke aanname op. Hou wat echt en essentieel is. Laat los wat gewoonte is.
- Schrijf één ontwerpvraag. "Hoe kunnen we klanten laten weten waar hun bestelling is, zonder dat ze het moeten vragen?" Eén vraag, niet vijf. Andere vragen vragen andere mensen en ander onderzoek, en ze zitten elkaar in de weg.
Wat maakt een goede ontwerpvraag?
- Ze bevat een nood, geen oplossing. "Hoe kunnen we een app bouwen" is geen ontwerpvraag.
- Ze benoemt voor wie het is.
- Ze is open genoeg voor veel antwoorden, en smal genoeg om te weten wanneer je er een hebt.
- De sponsor herkent ze. Is de directie het niet eens over de vraag, dan wordt ze het ook niet eens over het antwoord.
Waarom slaan teams het kaderen over?
Omdat het traag aanvoelt en niets zichtbaars oplevert. Een muur vol ideeën lijkt vooruitgang; een vraag lijkt vertraging. Maar teams die het kaderen overslaan, besteden die tijd toch, later, aan het herbouwen van iets waar niemand om vroeg. Hal Gregersen zegt hetzelfde vanuit een andere hoek: betere vragen, niet betere antwoorden, ontgrendelen doorbraakdenken.
Vragen die mensen stellen
Hoe lang moet de kaderingsfase duren?
Langer dan je denkt. In een innovatietraject van tien weken neemt het kaderen vaak drie tot vier weken in beslag. Het is de goedkoopste fase om van gedachten te veranderen.
Wat is een Hoe kunnen we-vraag?
Het is een formaat voor een ontwerpvraag dat begint met "Hoe kunnen we..." (in het Engels "How might we"). "Hoe" gaat ervan uit dat er een oplossing bestaat, "kunnen" laat verkenning toe, en "we" maakt het een gedeelde uitdaging.
Wat is de vijf keer waarom-techniek?
Een methode van Toyota om de grondoorzaak te vinden: je vraagt herhaaldelijk "waarom?", meestal zo'n vijf keer, tot je voorbij de symptomen bij de onderliggende oorzaak komt. In design helpt ze je van een gevraagde oplossing naar de echte nood.
Heb je een case waarin iedereen over oplossingen praat, maar niemand het eens is over het probleem? De Case Sprint start met precies dit kaderwerk en eindigt met een beslissing. Eerst een snelle check van je organisatie? Doe de EPIC-scan.
Jan Van Caneghem is designer en docent aan de Arteveldehogeschool, en auteur van The book that helps you become the EPIC designer of our tomorrows (2022). Met WAAI Design helpt hij innovatiemanagers en hun sponsors in België en Nederland om innovatiecases beslist te krijgen. Deze field note bouwt voort op hoofdstukken 2 en 3 van dat boek.
Bronnen: Van Caneghem, J. (2022). The book that helps you become the EPIC designer of our tomorrows. ASP Editions. Ohno, T. (1988). Toyota Production System. Productivity Press. Gregersen, H. (2018). Questions Are the Answer. HarperBusiness.
ZIT JOUW CASE OOK ZO VAST?
Ontdek met de gratis EPIC-scan waar je organisatie vastloopt: twaalf vragen, vier minuten, een persoonlijk rapport. Of sla de scan over en praat met Jan over je case.