Wat is design thinking, en waarom loopt het in zoveel organisaties mis?

Typografische illustratie: THINK

Design thinking is een toegepaste vorm van creatief denken die een team in vier fases van een probleem naar een geteste oplossing brengt: kaderen, ideeën genereren, ontwerpen en lanceren. Het loopt mis wanneer organisaties het behandelen als een set templates en post-itworkshops, en wanneer ze de kaderingsfase overslaan. Het resultaat is een mooie oplossing voor het verkeerde probleem.

Design thinking werd een modewoord, en modewoorden verwateren. In veel organisaties betekent het nu een workshop van twee dagen, een muur vol post-its en een persona-template. Soms nuttig. Maar dat is niet wat design thinking doet werken.

Wat is design thinking?

Ontwerpen is elke bewuste ingreep om iets beter te maken. Dat kan een stoel zijn, een dienst, een proces of een beleid. Design thinking is de manier van denken achter die ingreep: de juiste vragen stellen, zoveel mogelijk ideeën verzamelen, en testen voor je je vastlegt. Het is geen wetenschap die elke keer hetzelfde antwoord geeft. Net dat is de waarde: het daagt de wereld uit zoals we die kennen.

Wat zijn de fases van design thinking?

Ik werk met vier fases, afgekort als FIDL (frame, ideate, design, launch):

  1. Kaderen. Vind de echte nood. Onderzoek het probleem vanuit elke hoek: de klant, de mensen die de dienst zullen leveren, IT, financiën. Eindig met één ontwerpvraag.
  2. Ideeën genereren. Bedenk zoveel mogelijk antwoorden op die ene vraag, samen met de betrokkenen. Eerst kwantiteit, pas daarna oordelen.
  3. Ontwerpen. Maak prototypes van de beste ideeën, van een schets op papier tot een werkend model. Testen, herbouwen, opnieuw testen.
  4. Lanceren. Breng de oplossing op de markt en blijf op schaal evalueren. Een lancering is niet het einde van het leren.

Elke fase begint breed (divergent) en eindigt smal (convergent). Dat ritme is de kern van de methode.

Waarom loopt design thinking mis?

  • De kaderingsfase wordt overgeslagen. Teams springen meteen naar ideeën, omdat ideeën als vooruitgang voelen. In 2006 bouwde mijn bedrijf een web-to-printtool voor een grote Belgische brouwerij, zodat cafébazen zelf hun drankkaart konden maken. Technisch was het uitstekend. Iedereen was enthousiast. Behalve de cafébazen: die stonden liever achter de toog dan online. We hadden geen enkele gebruiker gesproken. Uiteindelijk vulden we de kaarten zelf in.
  • Templates vervangen het denken. Empathy maps en persona's helpen je de vragen te onthouden. Als checklist duwen ze je terug naar vakjes afvinken, het tegendeel van creatief denken.
  • Te veel vragen tegelijk. Genereer ideeën rond één ontwerpvraag tegelijk. Andere vragen vragen andere betrokkenen, en ze zitten elkaar in de weg.
  • Niemand bezit de beslissing. Een sterk prototype zonder sponsor die beslist, is gewoon een mooie demo.

Wanneer gebruik je design thinking?

Wanneer het probleem onduidelijk is, wanneer je afhangt van mensen die hun gedrag moeten veranderen, of wanneer de bestaande logica enkel bestaande antwoorden oplevert. Voor een helder technisch probleem met één juist antwoord is logisch probleemoplossen sneller.

Vragen die mensen stellen

Is design thinking alleen voor designers?

Nee. Herbert Simon zei het goed: een designer is iedereen die handelingen bedenkt om een bestaande situatie om te zetten in een betere. Managers, beleidsmakers en ingenieurs ontwerpen allemaal.

Hoe lang duurt een design thinking-traject?

Dat hangt af van de vraag. Een afgebakende case kan in ongeveer tien weken tot een geteste beslissing komen. Het kaderen duurt meestal het langst, en dat is goed bestede tijd.

Wat is het verschil tussen design thinking en de double diamond?

De double diamond is één visueel model van hetzelfde idee: divergeren en convergeren om het juiste probleem te vinden, en dan opnieuw om de juiste oplossing te vinden. FIDL voegt de lancering toe, omdat impact pas na de lancering zichtbaar wordt.

Wil je design thinking toepassen op één vastgelopen case en eindigen met een beslissing? De Case Sprint doet precies dat in tien weken. Benieuwd hoe matuur je organisatie al is? Doe de EPIC-scan.

Jan Van Caneghem is designer en docent aan de Arteveldehogeschool, en auteur van The book that helps you become the EPIC designer of our tomorrows (2022). Met WAAI Design helpt hij innovatiemanagers en hun sponsors in België en Nederland om innovatiecases beslist te krijgen. Deze field note bouwt voort op hoofdstuk 3 van dat boek.

Bronnen: Van Caneghem, J. (2022). The book that helps you become the EPIC designer of our tomorrows. ASP Editions. Simon, H. A. (1969). The Sciences of the Artificial. MIT Press.

ZIT JOUW CASE OOK ZO VAST?

Ontdek met de gratis EPIC-scan waar je organisatie vastloopt: twaalf vragen, vier minuten, een persoonlijk rapport. Of sla de scan over en praat met Jan over je case.

Got a thing for big ideas and GREAT design?

Join our newsletter and get your regular fix of innovation, creativity, and clever stuff that makes you go "oooh." No spam, just the good stuff.

Great! You'll become soon the smartest in town
Oops! You really fucked it up this time!

Waarom innovatiecases vastlopen, en hoe je toch een beslissing krijgt

READ MORE

Why multidisciplinary teams are important to design

READ MORE

Nurturing Innovation: Fostering a Culture of Creativity in Established Corporations

READ MORE

5 Innovative Strategies to Spark Creativity in Large Organizations

READ MORE

© 2026 WAAI Design